W związku z przypadającym 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej prezentujemy Państwu jako eksponat miesiąca obraz ze zbiorów naszego Muzeum, na co dzień zabezpieczony w muzealnym magazynie, przedstawiający brata Dominika Ignacego Drabczyńskiego OFM – franciszkanina i męczennika Katynia.

Obraz został namalowany na początku XXI w. przez Stanisława Drabczyńskiego – krakowskiego architekta (m.in. współautora Hotelu Forum w Krakowie), malarza i rzeźbiarza, założyciela Fundacji „Pomnik Ofiar Katynia” oraz autora koncepcji tegoż pomnika. Artysta urodził się w 1942 r. w Zakopanem, zmarł 27 maja 2025 r. w Krakowie i został pochowany na cmentarzu w Borku Fałęckim.  

Jest to olej na płótnie o wymiarach 62,2 x 53 cm, w układzie pionowym, oprawiony w drewnianą, ozdobną ramę. Dzieło przedstawia oblicze brata Dominika Ignacego Drabczyńskiego – franciszkanina zamordowanego w Katyniu w 1940 r. Portret ma charakter upamiętniający i symboliczny.

Kompozycja ukazuje frontalne ujęcie głowy brata Dominika, przedstawionego na ciemnym, niemal czarnym tle. Twarz o łagodnych rysach wyłania się z mroku dzięki subtelnym przejściom światłocieniowym, utrzymanym w ciepłej gamie brązów
i pomarańczy. Wyraz twarzy jest skupiony i kontemplacyjny, co nadaje przedstawieniu refleksyjny charakter i podkreśla duchowy wymiar postaci.

Na czole widoczny jest ślad po kuli, na którym artysta umieścił niewielki krzyż – symbol odnoszący się do męczeńskiej śmierci sportretowanego. Kontur głowy oraz wybrane partie twarzy zostały zaakcentowane delikatną, świetlistą linią, co wzmacnia efekt wyłaniania się postaci z ciemności i nadaje kompozycji niemal mistyczny wyraz.

Obiekt oprawiony jest w bogato dekorowaną, złoconą ramę o ornamentalnym reliefie z motywami roślinnymi, nawiązującą stylistycznie do form barokowych. Zestawienie ciemnej płaszczyzny obrazu z jasną, rozbudowaną ramą potęguje ekspresję przedstawienia i kieruje uwagę widza ku centralnej postaci.

Brat Dominik Ignacy Drabczyński urodził się 8 listopada 1916 r. w Kętach. Był najmłodszym dzieckiem rzeźnika i handlarza Ignacego Drabczyńskiego oraz Marii z domu Kindler. Małżonkowie pobrali się 25 stycznia 1911 r. w kościele św. Małgorzaty
i św. Katarzyny w Kętach. Maria Kindler była drugą żoną Ignacego. Z pierwszego małżeństwa z Marią z Włodygów Ignacy miał już ośmioro dzieci – czterech synów i cztery córki. Pierwsza żona zmarła 15 stycznia 1910 r., w wieku 38 lat, po 13 latach małżeństwa.

Z drugiego związku Ignacego z Marią Kindler urodziło się kolejne czworo dzieci. W 1912 r. przyszła na świat Antonina Franciszka, późniejsza nauczycielka, w 1913 r. Władysław, następnie w 1914 r. Mieczysław Ignacy – ksiądz, magister teologii i seminaryjny kolega Karola Wojtyły, a w 1916 r. interesujący nas Ignacy Marian, który po wstąpieniu do zakonu franciszkanów przybrał imię Dominik i stał się jednym z męczenników Katynia. Obecnie trwa jego proces beatyfikacyjny.

Sytuacja rodziny w okresie międzywojennym nie była najlepsza. Rodzice wraz z jedenaściorgiem dzieci mieszkali w skromnym, ciasnym, dwupokojowym domu i utrzymywali się wyłącznie z pracy Ignacego. Po I wojnie światowej, wskutek załamania handlu, w domu zapanowała bieda. Ignacy Drabczyński zmarł 6 maja 1930 r., w 60. roku życia, po dwuletniej ciężkiej chorobie, której początek wiązano z przeziębieniem się podczas pracy.

W wyniku nacisków wierzycieli rodzina została zmuszona do sprzedaży domu. Mimo bardzo trudnych warunków materialnych, nawet w obliczu braku żywności, matka Maria nie załamała się. Gdy tylko zwolniło się stanowisko gospodyni w miejscowym Internacie Żeńskiego Seminarium Nauczycielskiego, wystarała się o tę posadę.

Mały Ignaś był pupilem rodziny, szczególnie starszych sióstr, które de facto go wychowywały. W Kętach uczęszczał do 7-klasowej Szkoły Powszechnej, a od 1931 r. do Państwowego Gimnazjum w Bielsku. Po ukończeniu IV klasy Gimnazjum, 29 sierpnia 1934 r., wstąpił do Zakonu Franciszkanów (OFM), przyjmując imię Dominik. Roczny nowicjat odbył w klasztorze w Pilicy, a następnie, po złożeniu pierwszych ślubów, przebywał przez kilka lat w krakowskim klasztorze przy ul. Reformackiej. Po zdaniu matury w szkole zakonnej podjął dalsze kształcenie we franciszkańskim Studium Filozoficzno-Teologicznym w Wieliczce.

Po wybuchu II wojny światowej zakonnicy z Krakowa i Wieliczki otrzymali polecenie udania  się na wschód – do klasztorów
w Rawie Ruskiej, Sądowej Wiszni, Lwowie oraz Chełmie. Po dotarciu do Chełma Lubelskiego brat Dominik podjął służbę jako sanitariusz w tamtejszym szpitalu polowym. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną trafił, wraz z wieloma polskimi żołnierzami, do sowieckiej niewoli, a następnie został skierowany do obozu w Szepietówce.

Prawdopodobnie z powodu płaszcza z dystynkcjami oficera wojsk Korpusu Ochrony Pogranicza, który włożył z powodu chłodu, został wyselekcjonowany, a następnie przetransportowany wraz z innymi polskimi oficerami w głąb Związku Radzieckiego – najpierw do Starobielska, a następnie do Kozielska. Według ustaleń o. dra Bogdana Brzuszka, postulatora procesu beatyfikacyjnego odpowiedzialnego za jego właściwe przygotowanie i prowadzenie, brat Dominik zginął prawdopodobnie w nocy z 14 na 15 maja 1940 r., stając się zarówno męczennikiem za wiarę, jak i za sprawę polską.

Przy klasztorze ojców franciszkanów w Kętach 16 maja 2010 r., w 70. rocznicę zbrodni katyńskiej, zasadzono Dąb Katyński, poświęcony pamięci brata Dominika Ignacego Drabczyńskiego OFM.

Tekst Paula Wojewodzic

Bibliografia:

Brzuszek Salezy Bogdan OFM, Brat Dominik Ignacy Drabczyński OFM wierny syn św. Franciszka z Asyżu i męczennik Katynia (1916-1940). Biografia udokumentowana, Kraków 2016

Tenże, Brat Dominik Ignacy Drabczyński (1916-1940) męczennik Katynia, „Almanach Kęcki” nr II, 1998, s. 35-46

Burowski Kazimierz, Uzupełnienie dotyczące pobytu kleryka Ignacego Drabczyńskiego w Chełmie Lubelskim w 1939 roku, „Almanach Kęcki” nr III, 1999, s. 244-245

Małysa Andrzej, Ofiara Katynia – brat Dominik Ignacy Drabczyński (1916-1940), część I, „Kęczanin” nr 7, lipiec 2013, s. 27

Tenże, Ofiara Katynia – brat Dominik Ignacy Drabczyński (1916-1940), część II, „Kęczanin” nr 8, sierpień 2013, s. 27